‘Besef hoe kostbaar vrijheid is’

Brielle - Het grasveldje voor de Catharijnekerk stroomt donderdagmiddag 27 maart vol met scooters en fietsen en jonge mensen. Meer dan 300 leerlingen van de bovenbouw van het Maerlant komen daar om te luisteren naar het Vrijheidscollege in de Catharijnekerk van de voormalig Oekraïens-Nederlandse profvoetballer Evgeniy Levchenko.

Het college is georganiseerd door De Brielse Stichting Eersteling der Vrijheid (EDV) in samenwerking met het Maerlant en past bij de missie van EDV om duurzame aandacht te geven aan waarden die te maken hebben met vrijheid, verbondenheid en verdraagzaamheid, verbonden aan historische gebeurtenissen in onze gemeente. Voorzitter Betty van Viegen: ‘Wij hopen jongeren ervan bewust te maken dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat er hard gewerkt moet worden om de vrijheid die we nu in Nederland genieten, te behouden.’

Een groepje leerlingen dat buiten wacht tot ze naar binnen mogen, vindt de vraag die we aan hen stellen “wat is volgens jou vrijheid” erg lastig. Daan (5 havo): ‘Vrijheid is dat je kan doen wat je wilt doen’, Tim (havo 5): ‘das een goeie, vrijheid is je eigen belang najagen’. En na de vragende blik die we op hem richten, ‘ehhh, maar dan wel met het oog op de ander’. Sinne (5 havo): ‘dat je nergens aan vastzit?’ Charlotte (6 vwo): ‘Doen wat je wilt binnen de wet. In Nederland kunnen we zeggen wat we willen’. Daar is Thymen (6 vwo) het niet mee eens: ‘Je moet in Nederland oppassen met wat je zegt, je wordt gauw gecanceld’. Wij vragen vervolgens: ‘Misschien zou je dat kunnen veranderen door bijvoorbeeld op een partij te stemmen die verdraagzaamheid voor andere culturen en voor elkaar belangrijk vindt?’ Thymen zegt zich nog niet in politiek verdiept te hebben en schiet weg.

Dan mogen de leerlingen naar binnen en drommen de kerk in. ‘Niet met het ijsje naar binnen, gooi jij je ijsje van 6 euro maar weg’ roept gymdocent Axel die bij de ingang van de kerk staat. ‘Ik ben geen gymdocent, maar LO-docent’, roept hij vervolgens ons tot de orde.

Even later verandert de Catharijnekerk voor een kort moment in een soort poptempel. Er wordt gestampt, gejoeld en hard geapplaudisseerd als ex-prof voetballer Evgeniy Levchenko (en partner van GTST-coryfee en actrice Victoria Koblenko) binnenkomt. De uitbundige sfeer duurt niet lang, het verhaal van Evgeniy Levchenko maakt stil. Hij vertelt hoe vrijheid in zijn jeugd helemaal niet vanzelfsprekend was. Oekraïne vormde toen nog een onderdeel van de Sovjet-Unie. Oekraïens spreken of gebruiken mocht niet meer, er mocht alleen in het Russisch worden gecommuniceerd. Op het beeldscherm in de kerk verschijnen foto’s van twee jongetjes. Het is Evgeniy Levchenko op respectievelijk 6- en 14-jarige leeftijd. Als zesjarige moest hij lid worden een Russisch geïndoctrineerde jeugdbeweging en als 14-jarige toetreden tot de ‘pioniers’. Daar kreeg hij militaire oefeningen en moest hij Kalasjnikovs uit elkaar halen en weer in elkaar zetten. Hij heeft het zo vaak geoefend dat hij denkt dat hij het nog steeds zou kunnen. Op de vraag van een leerling of je niet gewoon kon weigeren om daarnaartoe te gaan, antwoordt Levchenko dat dan je ouders werden gestraft, ontslagen op hun werk en daarna nergens meer terecht konden. Er volgen nog meer verhalen, bijvoorbeeld over het kind dat een tekening maakte met daarop de tekst ‘Ik ben tegen de oorlog’; haar vader werd daarvoor in de gevangenis gezet en over de 20.000 Oekraïense kinderen die zijn ontvoerd naar Rusland, daar aan een militaire opvoeding worden onderworpen, en te horen krijgen dat hun ouders hen niet terug willen.

‘Wanneer komt de oorlog naar Nederland?’ vraagt een leerling zich af. Evgeniy Levchenko antwoordt: ‘De oorlog is al in Nederland, niet een zoals wij die kennen met wapens, maar een mentale oorlog: het geven van desinformatie, het inbreken in netwerken, van ziekenhuizen, de KNVB. Of er toch ook nog wel goede herinneringen aan Oekraïne zijn? Zeker! ik speelde buiten, en voetballen werd mijn redding. Maar discussiëren met de trainer, zoals je hier kunt doen? Dat mocht niet. Wat de trainer zei, dat was wet. En natuurlijk is het niet zo dat alle Russen slecht zijn.’

Levchenko geeft tot slot een goede raad: ‘Oefen thuis met discussiëren, met je ouders, met je broers of zussen, op school of ergens anders. Luister naar elkaar en geef elkaar de vrijheid een eigen mening te hebben.’

Een van de leerlingen van het Maerlant die in de kerk aanwezig was, is de uit Oekraïne afkomstige Olexey. Wil hij nog iets zeggen over vandaag? Hij valt stil. Pas na lange tijd komt een kort antwoord: ‘Besef hoe kostbaar vrijheid is’.