Zeewind, zout en regen: waarom een huis in Zuid-Holland sneller aan onderhoud toe is dan in Twente

Aan de kust waait het jaarrond ongeveer twee keer zo hard als in het diepe binnenland. Dat verschil ziet u niet op de weerkaart, maar wel aan uw kozijnen.

Zet twee identieke huizen naast elkaar. Zelfde bouwjaar, zelfde houten kozijnen, zelfde verf, door dezelfde schilder aangebracht op dezelfde dag. Zet het ene in Enschede en het andere in Den Haag. Loop tien jaar door en kijk opnieuw. De kans is groot dat het Haagse huis al een keer extra aan de beurt is geweest.

Nederland is klein genoeg om te denken dat het weer overal hetzelfde is. Voor een huis is dat niet zo. Het verschil tussen de kust en het diepe binnenland is groot genoeg om te merken aan je kozijnen, je gevel en uiteindelijk aan je portemonnee.

Twee keer zoveel wind

Begin bij de wind. Volgens klimaatatlasgegevens op basis van KNMI-metingen waait het aan de kust op jaarbasis gemiddeld 25 tot 28 kilometer per uur, ongeveer windkracht 4. Ver landinwaarts, in gebieden als Twente en de Achterhoek, is dat 11 tot 14 kilometer per uur, windkracht 2 tot 3. Aan de kust waait het jaarrond dus grofweg twee keer zo hard. In de winter loopt het kustgemiddelde op naar 28 tot 31 kilometer per uur.

Dat komt door de ruwheid van het landschap. Boven zee is niets wat de wind afremt. Zodra de lucht over huizen, bomen en bosranden trekt, verliest hij snelheid. Hoe verder van de kust, hoe rustiger het wordt.

Wind alleen sloopt geen kozijn. Wind in combinatie met regen wel. Bouwkundigen noemen dat slagregen: regen die niet naar beneden valt maar horizontaal tegen een gevel wordt geblazen, en zo in elke kier, naad en scheurtje wordt geduwd waar water anders langs zou lopen. Dezelfde bui doet in Zoetermeer iets anders met een raamdorpel dan in Almelo.

Boven de twintig procent

Wat er daarna gebeurt is biologie. Hout dat nat wordt en niet snel genoeg droogt, komt boven een vochtgehalte van ongeveer twintig procent. Dat is de grens waarboven houtrotschimmels actief worden, zolang het warmer is dan een graad of vier. In een Nederlands klimaat is die temperatuurdrempel vrijwel het hele jaar gehaald. De vochtdrempel is dus de enige knop waar je aan kunt draaien, en die knop heet verf, kit en afdichting.

Zolang de verflaag heel is, blijft het water buiten. Zit er één haarscheur in de onderdorpel, dan loopt het water erin en droogt het er nauwelijks uit. Van buiten ziet zo’n kozijn er nog jaren prima uit. Van binnen is het dan al zacht.

Zout dat vocht aantrekt

Dan het zout. Zeewater verdampt en laat zoutdeeltjes achter in de lucht, die met de wind landinwaarts worden meegevoerd. Zout is niet alleen agressief voor metaal, het is ook hygroscopisch: het trekt vocht aan en houdt het vast. Een zoutlaagje op een gevel zorgt ervoor dat het oppervlak langer nat blijft dan het weer rechtvaardigt.

Hoe sterk dat speelt, is netjes geclassificeerd. De internationale norm voor atmosferische corrosie deelt omgevingen in van C1 tot C5. Binnen een kilometer van zee zitten locaties in de klassen C3 tot en met C5 en soms hoger. Tussen één en tien kilometer van zee is het C2 tot C4. Een lantaarnpaal op de boulevard van Scheveningen geldt als een schoolvoorbeeld van de zwaarste categorie. Twente valt in de mildste klassen.

De kaart die telt hangt niet aan de muur

Toch is ‘kust versus binnenland’ te grof als vuistregel, en dat is precies waar veel huiseigenaren de mist in gaan. De heersende windrichting in Nederland is zuidwest. Dat betekent dat de zuidwestgevel van vrijwel elk huis in het land de meeste slagregen en de meeste zon te verduren krijgt, en de noordoostgevel het minst. Binnen één woning kan het verschil tussen twee gevels groter zijn dan het verschil tussen twee provincies.

Daar komt bij: een huis met een flinke dakoverstek houdt zijn kozijnen droog, ook aan de kust. Een huis zonder overstek, met de kozijnen vlak in de gevel, vangt alles. Een vrijstaand huis in de polder staat bloter dan een tussenwoning in een beschutte straat, ook al liggen ze een paar kilometer uit elkaar. Locaties met veel zon, slagregen of weinig overstek vragen simpelweg kortere onderhoudsintervallen.

Bij AB Woningonderhoud, een onderhoudsbedrijf uit Berkel en Rodenrijs dat in de regio Rotterdam, Den Haag en Delft werkt, is het gebruikelijk om een woning gefaseerd aan te pakken: eerst de gevel die er het slechtst aan toe is, meestal die op het zuiden of zuidwesten, en pas jaren later de rest. Precies daarom is het onderhoudsschema van een huis geen kalender maar een kaart.

Wat u ermee kunt

De praktische conclusie is onspectaculair maar bruikbaar. Een standaardadvies uit een folder over hoe vaak u moet schilderen zegt weinig over uw huis. Wat telt is de afstand tot zee, de windrichting waarop uw gevel ligt, de hoeveelheid overstek boven uw kozijnen en de vraag of er ergens een scheurtje zit waar water in kan lopen.

Dat laatste is met een schroevendraaier te controleren. Duw voorzichtig in de onderdorpel van een raam aan de zuidwestkant. Voelt het hout zacht of veert het weg, dan is het water er al binnen en helpt overschilderen niet meer. Voelt het hard aan, dan is een verfbeurt op tijd nog het goedkoopste onderhoud dat er bestaat.

En als u ooit verhuist van Twente naar de kust: neem het onderhoudsritme van uw oude huis niet mee.